Vì Sao Những Tác Phẩm Cuối Đời Của Ông Đau Đến Vậy?
Trong những năm cuối đời, Schubert viết ra những tác phẩm sâu đến mức người nghe có cảm giác đó không còn là âm nhạc nữa, mà là những trang nhật ký tan nát, mở ra những góc tăm tối nhất trong tâm hồn một người trẻ hiểu rằng mình sẽ không sống lâu.
Đó là cô đơn không phải kiểu buồn bã thông thường.
Nó là cô đơn của một người:
Biết mình không thuộc về nơi nào
Biết thời gian không đứng về phía mình
Biết trái tim mình quá mỏng để sống trong thế giới quá dày
Biết những điều muốn nói không ai thật sự hiểu
Vì sao những tác phẩm cuối đời của Schubert lại đau đến như vậy?
Vì nỗi cô đơn trong đó không được viết ra để “gây xúc động”.
Nó được viết vì… Schubert không còn nơi nào khác để cất giấu chúng.
1. Schubert cảm nhận nỗi cô đơn từ rất sớm – và điều đó thấm vào từng câu nhạc
Ngay từ khi còn là học sinh nội trú, Schubert đã mang một loại cô đơn đặc biệt:
Không nổi bật
Không giỏi giao tiếp
Không có sức hút xã hội
Không theo đuổi tham vọng lớn
Ông đứng bên ngoài thế giới mà mình sống.
Và vì không biết gọi tên nỗi cô đơn ấy, ông biến nó thành giai điệu.
Cái cô đơn ấy không phải cô đơn của tuổi già – mà của tuổi trẻ:
Một cảm giác lạc lõng không lý do
Một sự nhạy cảm quá mức với cái đẹp
Một nỗi buồn đến từ những điều nhỏ nhất
Đó là nỗi cô đơn chỉ những người giàu nội tâm mới nhận ra.
2. Khi bệnh tật đến, Schubert viết ra nỗi cô đơn mà ông không thể nói
Bệnh tật không chỉ làm cơ thể Schubert suy kiệt.
Nó lấy đi:
Niềm tin vào tương lai
Cảm giác được yêu
Khả năng được công nhận
Hy vọng về cuộc sống lâu dài
Trong thế giới của những người bạn trẻ, Schubert đột nhiên thấy mình… già đi quá nhanh.
Ông không kể với ai.
Ông không than thở.
Ông chỉ viết.
Và những trang nhạc từ thời kỳ này – sonata cuối, Winterreise, tứ tấu dây cuối – đều mang một màu xám đẹp đến đau lòng.
3. Schubert viết về cái chết không phải vì ông muốn tuyệt vọng – mà vì ông hiểu sự sống đang rời đi
Khác với Mahler – người nhìn cái chết với triết lý xã hội và bi kịch cá nhân – Schubert nhìn cái chết như:
Một người bạn buồn
Một điều không thể tránh
Một nỗi buồn đẹp nhưng lạnh
Một sự thật đến quá sớm
Một bước chân lặng lẽ theo sau ông
Trong các tác phẩm cuối đời, Schubert không gào thét chống lại cái chết.
Ông thở dài chấp nhận nó.
Cái đau của Schubert là cái đau rất con người:
“Tôi muốn sống thêm, nhưng không thể.”
4. Nỗi cô đơn của Schubert không ồn ào – nó thấm và lan như sương
Trong âm nhạc ông không có:
Nốt nhạc sắc nhọn
Nhịp đập hoảng loạn
Hòa âm dữ dội
Thay vào đó là:
Giai điệu trôi chậm
Những chuyển giọng mờ và buồn
Hợp âm vỡ nhẹ như ánh chiều tà
Những khoảng lặng dài nhưng không lạnh
Đó là cô đơn mềm – nỗi cô đơn mà ta cảm thấy khi đứng một mình trên đường về lúc chiều xuống.
Schubert không khiến người nghe sợ cô đơn.
Ông khiến người nghe nhận ra cô đơn đã luôn ở đó.
5. Winterreise – bản nhật ký tuyệt vọng nhất của thế kỷ 19
Winterreise không chỉ là một chuỗi bài hát.
Nó là hành trình rơi vào bóng tối của một tâm hồn.
Nhân vật trong đó:
Đi một mình trong đêm
Nói chuyện với gió và tuyết
Nhớ một tình yêu đã mất
Tự hỏi mình sống để làm gì
Tìm kiếm dấu hiệu của sự an ủi nhưng không thấy
Winterreise đau vì nó không có cao trào.
Nó chỉ có sự buốt lạnh từ từ, lặng lẽ.
Đó là kiểu cô đơn không có điểm bùng nổ – chỉ có sự kéo dài vô hạn.
6. Sonata D.960 – lời tạm biệt không thốt thành lời
Ngay từ những nốt đầu tiên của chương 1, người nghe đã cảm nhận:
Một sự yên ắng rất lạ
Một cái gì đó như tiếng thở dài
Một cảm giác “đã hiểu, nhưng không nói được”
Một sự chấp nhận vừa buồn vừa đẹp
Âm bass trầm, đều, như tiếng bước chân của thời gian.
Giai điệu đi và về, như người đứng trước ngưỡng cửa không biết nên bước tiếp hay quay lại.
D.960 không phải tiếng khóc.
Nó là ánh mắt của người hiểu rằng mình sắp rời thế giới này – nhưng không oán giận.
7. Nỗi cô đơn của Schubert xuất hiện vì… ông yêu cuộc đời quá nhiều
Điều nghịch lý là:
Những người yêu cuộc sống sâu sắc nhất
cũng là những người đau vì nó nhiều nhất.
Schubert yêu:
Bạn bè
Âm nhạc
Những buổi tụ họp nhỏ
Mùa đông Vienna
Những bài thơ
Những giai điệu xuất hiện bất ngờ
Và chính vì yêu quá nhiều, ông thấy cô đơn khi biết rằng mình không thể giữ lại mọi thứ.
Nỗi cô đơn ấy không tiêu cực – nó đẹp, sâu và nhân văn.
8. Vì sao nỗi cô đơn của Schubert khiến người nghe cảm thấy… được an ủi?
Vì Schubert không dùng âm nhạc để than vãn.
Ông không nói:
“Tôi đang đau.”
Ông nói:
“Tôi hiểu nỗi đau của bạn.”
Âm nhạc của Schubert đưa đến thông điệp:
Cô đơn là một phần của con người – và bạn không phải người duy nhất mang nó.
Trong một thế giới ồn ào, Schubert thì thầm.
Và tiếng thì thầm ấy khiến người nghe cảm thấy mình không một mình.
Kết luận: Nỗi cô đơn trong âm nhạc Schubert là sự thật đẹp nhất ông để lại cho nhân loại
Không ồn ào, không bi kịch, không kêu gọi thương cảm.
Chỉ là những trang nhạc nhẹ như sương, nhưng đủ mạnh để ở lại trong lòng người hàng thế kỷ.
Cô đơn của Schubert là:
Cô đơn của tuổi trẻ
Cô đơn của bệnh tật
Cô đơn của người không được nhìn thấy
Cô đơn của tâm hồn nhạy cảm
Và cũng là cô đơn của… tất cả chúng ta.
Schubert viết nỗi cô đơn để hiểu chính mình.
Người đời nghe nỗi cô đơn của ông để hiểu chính họ.
Và có lẽ, đó là lý do những tác phẩm cuối đời của Schubert vẫn làm trái tim ta rung lên – không phải vì chúng tuyệt vọng, mà vì chúng thật một cách dịu dàng đến đau đớn.
