Hãy cùng tìm hiểu kỹ hơn về cách mà bộ phận quan trọng này khiến Stratocaster trở thành một cây guitar đa năng đến như vậy.
Nếu bạn là người mới làm quen với đàn Stratocaster, hẳn bạn sẽ tự hỏi về cách hoạt động của công tắc chọn pickup.
Công tắc pickup chính là yếu tố then chốt tạo nên sự đa dạng âm sắc vốn nổi tiếng của Stratocaster, vì nó quyết định pickup nào — hoặc tổ hợp pickup nào — đang được kích hoạt tại một thời điểm nhất định. Vì Stratocaster là cây đàn duy nhất của Fender có ba pickup, nên công tắc này đảm nhận một vai trò rất quan trọng.
Đây là loại công tắc dạng lưỡi gạt (blade-type) có năm vị trí, được lắp chéo trên nửa dưới của miếng pickguard, nằm ở phía dây cao (treble side), ngay phía trước các núm điều chỉnh. Vị trí này, giống như mọi chi tiết khác trên Stratocaster, đều được tính toán kỹ lưỡng — đủ gần để tay gảy có thể dễ dàng với tới khi đang chơi, nhưng cũng đủ xa để tránh bị chạm nhầm và làm thay đổi vị trí công tắc ngoài ý muốn.
Nếu chúng ta đánh số các vị trí của công tắc từ 1 đến 5, với vị trí 1 nằm gần núm chỉnh âm trung (middle tone knob) nhất, và các vị trí 2, 3, 4, 5 lần lượt tiến dần về phía pickup giữa, ta có thể dễ dàng xác định chức năng chọn pickup của từng vị trí:
- Vị trí 1: Chỉ sử dụng pickup cầu (bridge pickup)
- Vị trí 2: Pickup cầu và pickup giữa hoạt động cùng lúc
- Vị trí 3: Chỉ sử dụng pickup giữa
- Vị trí 4: Pickup giữa và pickup cần (neck pickup) hoạt động cùng lúc
- Vị trí 5: Chỉ sử dụng pickup cần
Lưu ý rằng không có cách nào để kích hoạt cả ba pickup cùng lúc. Cũng cần nói thêm rằng đằng sau công tắc chọn pickup của Stratocaster là một câu chuyện lịch sử khá thú vị.
Trong 23 năm đầu tiên kể từ khi ra mắt vào năm 1954 cho đến năm 1977, Stratocaster chỉ được trang bị công tắc ba vị trí. Người chơi chỉ có thể bật pickup cầu, pickup giữa hoặc pickup cần — không thể kết hợp chúng. “Leo (Fender) thích âm thanh thuần khiết của từng pickup riêng biệt,” Richard Smith đã viết trong Fender: The Sound Heard ’Round the World về người sáng tạo ra cây đàn này. Nói cách khác, chỉ có thể bật một pickup tại một thời điểm, và đó là tất cả.
Tuy nhiên, thực tế không hẳn chỉ dừng ở đó. Các tay guitar nhanh chóng nhận ra và tận dụng một điểm đặc biệt vô tình có trên công tắc điều khiển của Stratocaster. Họ phát hiện rằng nếu khéo léo gạt công tắc vào một trong hai “vị trí trung gian” — giữa vị trí pickup cầu và pickup giữa, hoặc giữa pickup giữa và pickup cần — họ có thể kích hoạt hai pickup cùng lúc. Họ nhận thấy rằng khi bật pickup cầu và pickup giữa cùng nhau, âm thanh tạo ra trở nên dày và đặc trưng hơn; tương tự, việc kết hợp pickup giữa và pickup cần cũng mang lại một chất âm riêng biệt và đầy hấp dẫn.
Như tác giả Tom Wheeler đã ghi trong cuốn The Stratocaster Chronicles: Celebrating 50 Years of the Fender Strat, “Người chơi có những ý tưởng khác. Họ phát hiện rằng nếu giữ công tắc chọn pickup ở giữa các nấc cố định, họ có thể tạo ra những âm thanh mới — thường được mô tả là mỏng, nhẹ, khàn, ‘quacky’, rỗng và đặc biệt là đầy chất funk.”
Hoặc như Smith viết trong sách của mình, việc sử dụng công tắc để kết hợp âm thanh của hai pickup trên Strat tạo ra “những âm thanh khàn đặc và chát chúa, thực sự đã định nghĩa lại âm thanh của đàn guitar điện. Những âm này gợi nhớ đến tiếng kèn trumpet hoặc trombone bị bóp nghẹt, nhưng lại có độ sắc bén và mạnh mẽ như dòng điện cao thế.”
Vì một lý do nào đó, các tay guitar đã gọi các vị trí “ở giữa” của công tắc pickup trên Stratocaster là “out of phase” (lệch pha), mặc dù thuật ngữ này về mặt kỹ thuật là không chính xác. Việc kết hợp hai pickup theo cách thật sự lệch pha về điện sẽ tạo ra âm thanh yếu và mỏng hơn đáng kể so với từng pickup riêng lẻ. Wheeler đã viết trong The Stratocaster Chronicles rằng: “Trái với giả định phổ biến về các vị trí trung gian, các pickup thực tế vẫn hoạt động đồng pha về điện.”
Sở dĩ các vị trí trung gian phát ra âm thanh khác biệt, như Wheeler giải thích, là vì các pickup ở những vị trí khác nhau phản ứng khác nhau với độ rung của dây đàn, khiến một số tần số bị triệt tiêu khi hai pickup hoạt động đồng thời. Smith nhận xét rằng, “Leo Fender chưa bao giờ có ý định để Stratocaster tạo ra những âm thanh nổi tiếng nhất của nó.”
Người chơi đã nhanh chóng phát hiện ra điều đó. Tay guitar Buddy Merril — một trong những người đầu tiên ủng hộ Stratocaster khi chơi cùng dàn nhạc Lawrence Welk — đã sử dụng “âm thanh ở giữa” từ năm 1955. Dick Dale, Buddy Guy và Otis Rush cũng là những người tiên phong với phong cách này. Nhiều nghệ sĩ guitar vĩ đại khác sau đó đã khai thác âm thanh trung gian rộng rãi, bao gồm Ike Turner, Rory Gallagher, Eric Clapton (với ví dụ nổi bật là “Bell Bottom Blues” và “Lay Down Sally”), Robert Cray, Mark Knopfler (người ưa chuộng âm thanh kết hợp giữa pickup giữa và cầu, như trong “Sultans of Swing”), Nils Lofgren và nhiều người khác.
Điều thú vị là Fender — dù biết rõ sự yêu thích rộng rãi của người chơi đối với các vị trí công tắc trung gian ngay từ đầu — đã để 14 năm trôi qua trước khi chính thức công nhận chúng. Trong danh mục Fender năm 1968, hãng ghi rằng người chơi có thể “Chọn một trong ba vị trí, hoặc thậm chí giữa các vị trí tự nhiên để có thêm nhiều âm sắc hơn.” Cuối cùng, vào năm 1977 — 23 năm sau khi cây đàn được ra mắt — Fender đã thay thế công tắc ba nấc của Stratocaster bằng công tắc năm nấc, một cải tiến vẫn được giữ nguyên cho đến ngày nay như một đặc điểm tiêu chuẩn.
