Tìm hiểu những điều cần cân nhắc khi mua một cây đàn bass, bao gồm các loại bass hiện có, cách chọn kích thước phù hợp và những thứ bạn cần để bắt đầu chơi bass.
Chúc mừng! Bạn đã chọn đàn bass! Giờ đây, khi bạn đã quyết định gia nhập đội ngũ những người chơi nhịp điệu dải trầm, đã đến lúc tìm mua một cây đàn bass. Việc học chơi bass có thể rất thú vị — mài giũa kỹ năng, thử các kỹ thuật mới, chơi những bài hát yêu thích và tạo ra các bassline riêng. Việc mua cây đàn bass đầu tiên cũng mang lại cảm giác háo hức không kém. Nhưng trước khi bạn xuống tay, có một số điều cần cân nhắc khi chọn nhạc cụ phù hợp với mình.
Những Điều Cần Cân Nhắc Khi Mua Đàn Bass
Có một số yếu tố cần xem xét khi quyết định cây đàn bass nào phù hợp với bạn. Một cây bass lý tưởng sẽ kết hợp các đặc điểm khác nhau phù hợp với bạn và có thể bao gồm mức giá, kích thước, và nhiều yếu tố khác. Dưới đây là những điều cần chú ý khi mua đàn bass:
Giá cả: Giá của một cây đàn bass có thể rất đa dạng — từ dưới $150 USD đến $1.500 USD hoặc hơn. Khi chọn mua đàn, hãy cân nhắc ngân sách và số tiền bạn sẵn sàng chi. Có rất nhiều cây bass khởi đầu tốt, và nhiều lựa chọn có giá thấp vẫn là nhạc cụ chất lượng.
Kiểu thân đàn: Có hai loại kiểu thân đàn bass: solid body (thân đặc) và semi-hollow (thân rỗng một phần).
- Hầu hết các cây bass điện có thân đặc, giống như đàn guitar điện. Chúng tạo ra âm thanh to và dày hơn vì được thiết kế để khuếch đại.
- Tuy nhiên, cũng có các lựa chọn thân rỗng một phần, mang lại âm thanh gần với bass acoustic hơn. Bass semi-hollow vẫn dùng được với ampli, nhưng cho bạn linh hoạt trong âm thanh, vừa có khả năng khuếch đại của thân đặc, vừa có cộng hưởng như bass acoustic.
Cần đàn: Cần đàn bass cũng là một yếu tố cần cân nhắc. Cần đàn có nhiều kiểu dáng khác nhau. Tùy theo sở thích và phong cách chơi, một số hình dạng cần có thể giúp việc di chuyển trên cần đàn dễ dàng hơn.
- U-shaped: Đôi khi được gọi là cần “gậy bóng chày”, bass với cần hình chữ U phù hợp cho người có bàn tay lớn. Loại cần này dày và tròn.
- V-shaped: Có hai loại cần chữ V: “soft” V và “hard” V. Soft V tròn hơn, trong khi hard V thường được cho là thoải mái hơn với người chơi.
- C-shaped: Cần hình chữ C có thể là hình oval hoặc kiểu “modern C” với hình oval hơi phẳng. Cần chữ C phù hợp với hầu hết phong cách chơi.
Chiều dài scale: Có bass dài (long-scale) và ngắn (short-scale). Bass tiêu chuẩn hoặc long-scale dài 34”, trong khi short-scale dài 30”. Bass short-scale phù hợp hơn với người có bàn tay nhỏ vì khoảng cách giữa các phím ngắn hơn.
Tonewood: Một yếu tố bạn có thể chưa nghĩ đến là gỗ làm đàn. Các loại gỗ khác nhau ảnh hưởng đến âm thanh, tông và cả trọng lượng của đàn. (Chúng tôi sẽ đi sâu vào các loại gỗ làm đàn bass sau để giúp bạn quyết định!)
Phong cách nhạc bạn muốn chơi: Ban nhạc hoặc nghệ sĩ nào đã khiến bạn muốn cầm đàn bass? Thể loại và phong cách âm nhạc bạn thích có thể giúp bạn chọn loại bass phù hợp. Rock, metal, jazz và funk thường sử dụng các loại bass thân đặc khác nhau. Tuy nhiên, đó không phải là quy tắc cứng nhắc. Một số thể loại, như blues và thậm chí một số phong cách thử nghiệm, đôi khi nghiêng về thân semi-hollow. Có rất nhiều lựa chọn bass thân đặc, nên việc thử từng cây để tìm âm thanh phù hợp với bạn cũng là một phần thú vị khi đi mua sắm!
Cấu Trúc Cây Đàn Bass
Trước khi mua cây đàn bass đầu tiên, việc hiểu rõ các bộ phận của nhạc cụ là rất quan trọng. Điều này giúp bạn hiểu những gì các người chơi khác đang nói và phát triển sự hiểu biết tốt hơn về đàn.
Đàn bass có ba bộ phận chính, chứa một số thành phần khác của nhạc cụ:
Thân đàn:
- Ngựa đàn & các saddle: Đây là nơi dây đàn nằm và được cố định vào phần dưới của đàn bass.
- Pickups: “Nhận” rung động của dây và biến chúng thành tín hiệu điện truyền qua ampli.
- Núm Volume và Tone: Các núm riêng biệt này điều khiển âm thanh của bass.
- Pickguard: Là phần vật liệu ép lớp bảo vệ đàn khỏi bị trầy xước bởi gảy.
- Jack output: Dây output cắm vào jack này, đầu kia cắm vào ampli.
- Nút dây đeo: Có một nút dây ở phần dưới của bass và một nút gần phần trên của thân đàn.
Cần đàn:
- Nut: Miếng nhỏ nằm giữa headstock và fingerboard, nâng dây khỏi fingerboard để dây rung tự do khi bấm nốt.
- Frets: Dải kim loại mỏng chỉ vị trí đặt ngón tay để chơi nốt nhạc cụ thể trên fingerboard.
- Fretboard: Dải gỗ dài nối giữa headstock và thân đàn.
- Fret markers: Chấm nhỏ được cấy giữa các phím cụ thể trên fingerboard, giúp dễ xác định phím đang chơi, đặc biệt khi dùng tablature.
Headstock:
- Tuning pegs: Xoay để siết chặt hoặc nới lỏng dây đàn.
- String tree: Giữ dây đàn xuống.
Các Loại Đàn Bass Khác Nhau
Cũng như các cây đàn guitar sáu dây, có nhiều loại đàn bass khác nhau. Hai loại chính của đàn bass là điện và acoustic. Đàn bass điện thường mang đến nhiều lựa chọn hơn — bao gồm bass thân rắn và bass thân bán rỗng. Hãy cùng tìm hiểu kỹ hơn về từng loại đàn bass này.
Đàn bass điện
Trước khi Leo Fender tạo ra Fender Precision Bass vào năm 1951, các tay bass chơi những nhạc cụ lớn, cồng kềnh kiểu đàn đứng. Đàn bass điện như chúng ta biết ngày nay ra đời nhờ Leo Fender, gói gọn âm trầm mạnh mẽ của đàn bass đứng vào một thiết bị nhỏ gọn, có thể khuếch đại tương tự như guitar.
Trong những ngày đầu của rock n’ roll và rockabilly pha country vào thập niên 1950, đàn bass điện giúp định hình âm thanh của các thể loại này, mang đến âm trầm mạnh mẽ có thể vang đến cả những ghế rẻ tiền trong khán phòng chật kín. Ngày nay, đàn bass điện vẫn là trụ cột của funk, rock, metal, pop và country.
Một số lý do bạn có thể muốn chọn đàn bass điện:
- Nhiều kích thước: Đàn bass điện có cả kích thước scale tiêu chuẩn (dài) và short scale (ngắn), giúp người chơi ở mọi lứa tuổi và kích cỡ cơ thể dễ dàng tìm được nhạc cụ phù hợp.
- Nhiều phong cách, nhiều âm thanh: Từ bass điện thân rắn đến bass thân bán rỗng, đàn bass điện mang đến nhiều âm sắc khác nhau cho người chơi.
- Khuếch đại: Bass điện tạo ra âm thanh lớn và vang. Khả năng khuếch đại giúp bạn có thể chơi nhỏ trong buổi luyện tập hoặc mở to khi biểu diễn trực tiếp.
- Phù hợp với nhiều thể loại: Mặc dù bắt nguồn từ rock n’ roll và rockabilly, bass điện ngày nay vẫn là trụ cột trong funk, rock, metal, blues và country. Nếu bạn yêu thích bất kỳ (hoặc tất cả) thể loại này, bass điện có thể là cánh cửa mở ra trải nghiệm âm nhạc sâu hơn.
Bạn có thể tham khảo một số cây đàn bass điện biểu tượng của Fender để chọn cho mình cây muốn chơi.
Đàn bass acoustic
Đàn bass acoustic trông tương tự như guitar acoustic cổ điển với thân rỗng và lỗ âm thanh. Mặc dù vẫn sở hữu âm trầm mạnh, bass acoustic mang âm thanh dịu hơn, ít nổi bật hơn so với bass điện. Bass acoustic ít phổ biến hơn bass điện, nhưng bạn vẫn có thể nghe thấy trong các thể loại nhẹ nhàng hơn như folk và world music, nơi bass không phải luôn đi ở vị trí trung tâm như trong funk hay rock.
Bạn có thể muốn chơi bass acoustic nếu:
- Giữ mọi thứ đơn giản: Với bass acoustic, bạn không phải lo việc cắm vào ampli, mặc dù cũng có một số bass acoustic điện hóa.
- Âm thanh độc đáo: Bass cung cấp nhịp điệu cho bài hát. Bass acoustic vẫn có âm trầm mạnh nhưng dịu hơn so với bass điện, phù hợp với các thể loại như folk, world, thậm chí đôi khi là blues.
Bass acoustic có thể không phù hợp cho người mới bắt đầu vì cần đàn dày hơn bass điện. Với người mới hoặc người có bàn tay nhỏ, cấu trúc của bass acoustic có thể khó làm quen hơn so với bass điện. Tương tự, nếu bạn muốn chơi âm lượng lớn, nhịp điệu mạnh kiểu funk hay rock, âm thanh dịu của bass acoustic có thể không phù hợp với phong cách của bạn.
Các loại đàn bass khác: Bass không phím và đàn bass đứng
Bên cạnh những loại bass phổ biến hơn là bass điện và bass acoustic (ít phổ biến hơn), vẫn có một số loại bass khác:
- Bass không phím là các đàn bass điện không có dấu phím. Chúng vẫn tạo ra âm trầm mạnh mẽ tương tự bass điện có phím, nhưng mang đến cho người chơi thêm sự tự do. Người chơi không phải lo lắng việc đặt tay quá gần phím, vô tình tạo ra âm vang kim loại va vào dây và làm méo nốt nhạc. Tuy nhiên, để thực sự làm cho bass không phím “cất tiếng”, cần một đôi tai nhạy bén và kỹ năng thành thạo trên cần đàn. Một số nghệ sĩ nổi tiếng chơi bass không phím bao gồm Jaco Pastorius, Les Claypool của Primus, và Bernard Odum, tay bass của James Brown, với các thể loại từ rock đến funk, đã chứng minh khả năng độc đáo của loại bass này.
- Đàn bass đứng, như tên gọi, là một loại bass acoustic lớn được chơi ở tư thế đứng. Nó không di động như bass điện nhỏ hơn. Đôi khi còn được gọi là “double bass” hoặc “standup bass”, loại đàn này có thể chơi bằng tay hoặc bằng vĩ — giống như violin, nhưng lớn hơn nhiều. Bạn thường nghe bass đứng trong nhạc cổ điển, jazz hoặc bluegrass. Giống như bass điện không phím, đàn bass đứng cũng không có dấu phím. Một điểm đặc biệt nữa là nhiều người chơi cần đứng để chơi đàn, thay vì có thể ngồi như khi chơi bass điện trong buổi luyện tập.
Cả đàn bass đứng và bass điện không phím đều là những nhạc cụ ấn tượng. Tuy nhiên, chúng phù hợp hơn với những nhạc sĩ có kinh nghiệm, đã phát triển được đôi tai thính và cảm giác về vị trí đúng để bấm nốt nhạc.
Nên chọn đàn bass 4, 5 hay 6 dây?
Trong khi đàn bass điện tiêu chuẩn có bốn dây, cũng có các mẫu năm dây và sáu dây. Đàn bass năm dây thường được ưa chuộng bởi các bass thủ chơi heavy metal, hard rock, fusion và jazz. Đàn bass sáu dây cũng được nhiều người chơi phong cách jazz yêu thích, vì cung cấp thêm không gian để ứng biến và sáng tạo.
Mặc dù một cây bass năm dây (như Fender American Ultra Jazz Bass V) hoặc sáu dây (như Bass VI) có thể mở rộng phạm vi nốt nhạc và khả năng sáng tạo trên cần đàn, nhưng chúng thường không được khuyên dùng cho người mới bắt đầu.
Khi chọn mua bass, yếu tố dễ chơi thường đứng đầu danh sách. Với người mới, học trên đàn bass bốn dây tiêu chuẩn giúp họ nắm vững các kiến thức cơ bản trước. Tương tự, hầu hết các bản nhạc tab cho bass đều sử dụng bốn dòng tương ứng với bốn dây của đàn bass phổ biến. Nếu mục tiêu của bạn là học những bài hát yêu thích, đây là lý do thuyết phục để bắt đầu với đàn bốn dây.
Một lý do khác khiến bass bốn dây phù hợp với người mới là do độ dày của cần đàn trên bass năm hoặc sáu dây. Dây bass dày hơn dây đàn guitar, vì vậy cần đàn cũng phải dày và rộng hơn so với guitar để tránh các dây chạm vào nhau hoặc rung quá gần. Bass năm dây hoặc sáu dây cần cần đàn càng rộng hơn để phù hợp với độ dày của dây, điều này có thể không phù hợp với người mới hoặc người có bàn tay nhỏ.
Khi mua cây bass đầu tiên, bạn nên chọn bass bốn dây tiêu chuẩn. Sau khi thành thạo bốn dây, bạn có thể thử sức với bass năm và sáu dây để mở rộng kỹ năng.
Các Loại Gỗ Làm Đàn Bass
Khi chơi đàn bass, âm sắc là tất cả. Một phần hấp dẫn của việc chơi bass là nghe được âm thanh dày, mạnh mẽ, mang đến tiếng trầm đầy nhịp điệu cho bài hát, tạo nên “linh hồn” cho bản nhạc. Mặc dù pickups và độ dày dây ảnh hưởng đến âm sắc, loại gỗ làm thân đàn cũng là yếu tố quan trọng giúp tạo ra âm thanh đặc trưng.
Với người mới, đừng quá lo lắng về sự khác biệt giữa các loại gỗ làm thân đàn bass. Theo thời gian, bạn sẽ hiểu hơn về âm thanh mình thích và thử nghiệm với nhiều âm sắc khác nhau. Tuy nhiên, nếu bạn đang tìm mua cây bass thứ hai hoặc thứ ba và muốn đạt được một âm thanh cụ thể, việc hiểu các loại gỗ và cách chúng ảnh hưởng đến âm thanh sẽ rất hữu ích.
- Ash & Alder
Cả gỗ ash và alder đều được xem là những loại gỗ “truyền thống” cho Stratocaster.
Swamp Ash (một trong hai loại gỗ Ash cùng với Northern Hard Ash) đã được sử dụng để tạo ra nhiều nhạc cụ Fender biểu tượng trong những năm 1950 và 1960. Gỗ ash cho âm sắc sáng hơn, có độ “nảy” và sustain dài. Ash gồm hai loại: Northern Hard Ash và Swamp Ash.
Alder, ngược lại, mang đến âm thanh đầy đặn, ấm áp với nhiều dải trầm và sustain tốt. Trọng lượng nhẹ khiến alder trở thành loại gỗ được ưa chuộng — vừa giàu âm sắc, vừa thoải mái khi cầm nắm.
- Walnut
Là một loại gỗ bass, walnut mang âm trung bình trên toàn dải. Nó có chút độ “cắn”, nhưng không sáng như maple hay ash.
- Mahogany
Mahogany là loại gỗ bass nổi bật với vân mở, tạo vẻ ngoài đa dạng. Về âm sắc, nó ấm, đầy đặn, với âm trung rõ ràng và sustain tốt. Vì vậy, mahogany thường được các bass thủ jazz và blues ưa chuộng.
- Basswood
Basswood có âm sắc tương tự alder — giàu, ấm áp tổng thể — nhưng dễ tìm hơn cho các nhạc cụ sản xuất tại Nhật Bản.
- Maple
Maple có âm sắc sáng, sắc nét ở cao trầm và sustain tuyệt vời. Vì maple là loại gỗ rất nặng, nó hiếm khi được dùng làm toàn bộ thân đàn bass. Thay vào đó, maple thường được dùng làm mặt laminate để tạo âm sắc nổi bật. Nhờ đặc tính âm sắc vượt trội, maple cũng được dùng để làm cần và mặt phím của nhiều loại guitar và bass.
Kích Thước Đàn Bass Nên Chọn
Càng cảm thấy thoải mái khi chơi đàn bass, bạn càng muốn cầm nó lên và luyện tập! Vì lý do này, kích thước của đàn bass thường là một trong những yếu tố quan trọng nhất khi xác định cách chọn đàn bass.
Vì đàn bass có nhiều chiều dài khác nhau, nên quan trọng là thử xem kích thước nào phù hợp nhất với cơ thể bạn. Để tìm ra kích thước bass phù hợp nhất, hãy thử đứng hoặc ngồi khi cầm mỗi cây đàn bass ở tư thế chơi. Tay bạn nên dễ dàng với đến phím thứ nhất trong khi khuỷu tay vẫn cảm thấy thư giãn và thoải mái.
- Đàn Bass Dài (Long Scale)
Đàn bass dài là kích thước phổ biến nhất với chiều dài 34”. Đôi khi được gọi là “standard scale bass,” cây đàn này lần đầu tiên được giới thiệu vào năm 1951 bởi Leo Fender với sự ra mắt của Precision Bass. Hầu hết các đàn bass 5 dây và 6 dây đều có chiều dài scale 34”.
- Đàn Bass Ngắn (Short Scale)
Đàn bass ngắn có chiều dài 30” và khoảng cách giữa các phím ngắn hơn so với đàn bass dài, phù hợp hơn cho những người có bàn tay nhỏ. Nhưng đừng để kích thước nhỏ gọn đánh lừa bạn! Đàn bass ngắn vẫn cho âm thanh đầy, dày nhờ sử dụng dây dày hơn. Trong khi Precision Bass là tiên phong cho đàn bass dài, Mustang Bass PJ cũng nổi bật trong số các đàn bass ngắn 30”.
Lựa Chọn Đàn Phù Hợp
Không có một đặc điểm duy nhất nào quyết định việc bạn chọn cây đàn bass đầu tiên. Có nhiều yếu tố khác nhau ảnh hưởng đến quyết định của bạn. Dưới đây là một số gợi ý để cân nhắc khi mua đàn bass cho người mới bắt đầu, giúp quá trình chọn mua trở nên dễ dàng hơn:
- Giá cả: Lập ngân sách và tuân thủ nó. Thử vài cây đàn bass và chọn cây tốt nhất nằm trong ngân sách của bạn.
- Bắt đầu từ cơ bản: Tìm một cây bass bốn dây cổ điển có phím. Mặc dù đàn bass không phím, hoặc 5- và 6 dây có thể trông hấp dẫn, bắt đầu với những điều cơ bản là cách học tốt nhất. Từ đó, bạn có thể mở rộng sang các kiểu đàn khác và bổ sung vào bộ sưu tập khi đã có vài năm chơi và cảm thấy sẵn sàng. Chọn đàn bass có phím để việc học dễ dàng hơn.
- Kích thước: Nếu bạn còn trẻ hoặc có bàn tay nhỏ, đàn bass ngắn (short-scale) có lẽ là kiểu thoải mái nhất để chơi, với khoảng cách giữa các phím ngắn hơn.
- Phong cách: Sở hữu một cây đàn bạn yêu thích sẽ tăng khả năng bạn muốn luyện tập và chơi nhiều hơn. Chọn một cây bass có hình dáng và màu sắc hấp dẫn bạn, hoặc cảm thấy như là phần mở rộng của cá tính của bạn.
Đây là một số cây đàn khuyến khích cho người mới bắt đầu:
Những Phụ Kiện Bạn Cần Để Bắt Đầu Chơi Bass?
Khi bạn đã sở hữu cây đàn bass đầu tiên, bạn có thể cân nhắc thêm một số công cụ khác vào bộ dụng cụ âm nhạc của mình, giúp cải thiện kỹ năng và âm thanh. Dưới đây là một số phụ kiện bass mà người mới bắt đầu sẽ cần:
- Amps (Loa Khuếch Đại) – Ít có điều gì thỏa mãn hơn việc nghe tiếng rumble của cây bass khi phát qua loa. Cắm vào và luyện tập là cách tuyệt vời để nghe tất cả khả năng âm thanh của đàn bass và cải thiện kỹ thuật.
- Amps Cá Nhân – Khi bạn không muốn cả khu phố nghe thấy bạn luyện tập, chơi với tai nghe cho phép bạn tập trung hơn vào âm thanh của mình mà không làm phiền người khác. Chỉ cần cắm tai nghe và tận hưởng buổi luyện tập.
- Dây cáp (Instrument Cables) – Để cắm và luyện tập, bạn sẽ cần một dây đàn bass để kết nối đàn với amp. Trong quá trình chơi, bạn cũng có thể dùng dây này để thử nghiệm nối các pedal hiệu ứng khác nhau để tạo ra âm thanh riêng.
- Máy chỉnh dây (Tuner) – Mặc dù nhiều nhạc sĩ học cách chỉnh dây bằng tai, một chiếc tuner đáng tin cậy sẽ giúp bạn đảm bảo đàn luôn đúng tông. Khi kỹ năng cải thiện, bạn cũng có thể dùng tuner để thử nghiệm các điều chỉnh dây khác nhau trên đàn bass.
- Pick (Miếng gảy) – Ngay cả khi bạn quyết định chơi bass bằng ngón tay thay vì pick, có vài chiếc pick chất lượng trong bộ dụng cụ giúp bạn nghe được sự khác biệt giữa hai phong cách chơi.
- Dây đeo (Strap) – Dây đeo không chỉ là phụ kiện thể hiện cá tính. Nó giúp giữ đàn chắc chắn và đảm bảo vị trí chơi đúng khi biểu diễn.
- Dây dự phòng – Đừng để một dây đứt làm chậm tiến độ luyện tập! Hãy chuẩn bị một bộ dây bass dự phòng để thay thế khi cần và giữ nhịp luyện tập liên tục.
- Hộp đựng đàn (Bass Guitar Case) – Đàn bass là một khoản đầu tư cần được bảo vệ. Hộp đựng đàn không chỉ giúp mang theo đàn an toàn mà còn ngăn ngừa trầy xước hoặc hư hỏng.
