Một Người Cha, Một Thầy Giáo Và Một Nhạc Công Nhà Thờ
Khi nhắc đến Johann Sebastian Bach, người ta thường nghĩ đến một thiên tài với những tác phẩm trật tự như toán học và sâu thẳm như lời cầu nguyện. Nhưng đằng sau ánh hào quang ấy là một Bach rất đời thường: một người cha phải nuôi một gia đình đông con, một thầy giáo phải kỷ luật học trò, và một nhạc công nhà thờ làm việc mỗi tuần với áp lực không kém gì nghệ sĩ thời hiện đại.
Bach không sống như một “huyền thoại”. Ông sống như một con người bình dị giữa những bổn phận, trách nhiệm và niềm tin. Chính cuộc sống đời thường ấy mới là nền đất để âm nhạc vĩ đại của ông nở hoa.
Bach – người cha của một gia đình đông đúc
Bach có đến 20 người con, và điều này ảnh hưởng rất lớn đến cuộc sống hằng ngày.
Hầu hết thời gian của ông không phải dành cho việc ngồi trong phòng im lặng để suy tư triết lý âm nhạc, mà để:
Lo cho con ăn học
Dạy con chơi nhạc
Chăm lo gia đình
Giải quyết việc trong nhà
Làm kinh tế để nuôi cả một đại gia đình
Trong mắt nhiều người, Bach là thiên tài.
Trong mắt gia đình, ông là:
Người cha hiền
Người chồng chu đáo
Người trụ cột luôn bận rộn
Những ghi chép cho thấy Bach rất gần gũi với con, thường biểu diễn và luyện nhạc cùng chúng. Một số con trai của ông sau này cũng trở thành nhạc sĩ, tiếp nối truyền thống của gia đình Bach – một trong những gia đình âm nhạc nổi tiếng nhất lịch sử.
Bach – người thầy giáo nghiêm khắc nhưng tận tâm
Bên cạnh trách nhiệm gia đình, Bach còn là thầy giáo cho nhiều học trò tại trường nhà thờ. Công việc giảng dạy thời đó không chỉ là truyền kiến thức, mà còn bao gồm:
Giám sát kỷ luật
Viết bài tập
Chấm bài chép nhạc
Dạy hát hợp xướng
Hướng dẫn chơi đàn organ, harpsichord
Bach được biết đến là người rất nghiêm khắc. Ông yêu cầu:
Ghi chép sạch sẽ
Tập luyện đúng giờ
Tuân thủ chuẩn mực hòa âm
Không cẩu thả trong từng nốt nhạc
Nhưng sự nghiêm khắc ấy xuất phát từ tấm lòng. Bach muốn học trò của mình hiểu rằng:
Âm nhạc không chỉ là giải trí
Âm nhạc là kỷ luật
Âm nhạc là trách nhiệm
Âm nhạc là sự tôn trọng vẻ đẹp
Đối với Bach, người thầy không chỉ là người truyền nghề; người thầy là người giữ ngọn lửa cho thế hệ sau.
Bach – nhạc công nhà thờ làm việc không biết mệt
Công việc chính của Bach trong phần lớn cuộc đời là phục vụ nhà thờ. Điều này bao gồm:
Chơi organ trong các buổi lễ
Chỉ huy dàn hợp xướng
Soạn nhạc mới gần như hằng tuần
Chuẩn bị phần nhạc cho từng chủ nhật
Dạy ca đoàn hát đúng nhịp và đúng cấu trúc
Điều đáng kinh ngạc là Bach phải sáng tác rất nhanh.
Có những giai đoạn, ông viết một cantata mới mỗi tuần – tương đương hàng chục phút âm nhạc phức tạp với nhiều lớp đối âm.
Không có thời gian để do dự hay chờ cảm hứng.
Bach sáng tác bằng kỷ luật, bằng tinh thần phụng sự, bằng niềm tin.
Cuộc sống của ông không hào nhoáng như nghệ sĩ ngày nay.
Ông không có khán giả vỗ tay nồng nhiệt, không có sân khấu hoành tráng, không có ánh đèn rực rỡ.
Bach chỉ có:
Chiếc đàn organ
Cộng đồng giáo dân
Những người học trò
Tinh thần lao động không ngừng nghỉ
Và chính trong sự khiêm nhường ấy, Bach đã để lại những tác phẩm bất tử.
Bach – con người của niềm tin và sự kiên định
Dù công việc áp lực và cuộc sống bận rộn, Bach luôn giữ niềm tin rằng âm nhạc có thể nâng đỡ tâm hồn con người.
Trong thư từ và hành động, ông thể hiện một sự đồng nhất giữa:
Niềm tin tôn giáo
Tinh thần phụng sự
Khát vọng sáng tạo
Tình yêu gia đình
Đây không phải những triết lý xa xôi, mà là cách Bach sống đời thường mỗi ngày.
Người ta thường nói âm nhạc Bach mang tính thiêng liêng.
Nhưng tính thiêng liêng ấy không đến từ sự thần bí.
Nó đến từ sự chân thật trong cách Bach sống.
Âm nhạc Bach mang hơi thở đời thường nhiều hơn người ta tưởng
Người nghe hiện đại đôi khi nghĩ tác phẩm của Bach quá trừu tượng, quá phức tạp, quá vũ trụ. Nhưng xét về nguồn gốc, rất nhiều bản nhạc của ông được viết cho:
Cuộc sống hằng ngày
Nghi lễ tôn giáo
Học trò luyện kỹ thuật
Gia đình chơi nhạc buổi tối
Những dịp cộng đồng và lễ hội
Nghĩa là âm nhạc Bach không tách rời đời sống.
Nó xuất phát từ đời sống.
Và có lẽ cũng vì vậy mà nó bền bỉ vượt thời gian: cái đẹp chân thật luôn vượt khỏi bối cảnh mà nó sinh ra.
Kết luận: Bach vĩ đại không phải vì ông sống khác chúng ta, mà vì ông sống giống chúng ta – nhưng sâu sắc hơn
Bach không phải thiên tài sống trong tháp ngà.
Ông là:
Một người cha
Một người thầy
Một nhạc công nhà thờ
Một lao động nghệ thuật
Một con người làm việc để nuôi gia đình
Sự vĩ đại của ông không nằm ở việc ông khác biệt với đời thường, mà nằm ở chỗ:
Ông tìm thấy điều thiêng liêng trong đời thường
Ông biến trách nhiệm thành nghệ thuật
Ông biến kỷ luật thành sáng tạo
Ông biến cuộc sống giản dị thành âm nhạc vĩnh cửu
Bach không đi tìm sự bất tử.
Nhưng sự bất tử tự tìm đến ông – trong từng nốt nhạc được viết giữa cuộc sống bộn bề ấy.
