Bi Kịch, Tin Đồn Và Những Giả Thuyết
Cái chết của Pyotr Ilyich Tchaikovsky năm 1893 là một trong những bí ẩn lớn nhất trong lịch sử âm nhạc.
Ông ra đi đột ngột chỉ chín ngày sau khi trình diễn thành công bản giao hưởng cuối đời – Symphony No. 6 Pathétique, tác phẩm mang cảm giác như một lời từ biệt được viết sẵn.
Suốt hơn một thế kỷ, hàng loạt giả thuyết được đưa ra:
Ông bị bệnh
Ông tự hủy
Ông bị ép phải chết
Ông mắc sai lầm chết người
Không ai biết câu trả lời chính xác.
Và có lẽ chính sự mập mờ ấy khiến câu chuyện cái chết của Tchaikovsky trở thành một trong những bi kịch ám ảnh nhất trong thế giới nghệ thuật.
1. Thời điểm ra đi quá bất ngờ – và quá “đúng lúc”
Tchaikovsky qua đời chỉ vài ngày sau khi Pathétique được trình diễn lần đầu.
Đáng chú ý hơn:
Pathétique kết thúc bằng chương nhạc tàn lụi, tuyệt vọng, nhỏ dần như linh hồn rời khỏi cơ thể.
Âm nhạc nghe như lời giã biệt.
Sự trùng hợp này khiến nhiều người tin rằng:
Ông biết trước mình sẽ ra đi
Hoặc tâm trạng ông khi viết tác phẩm đã ở rất gần với ý nghĩ kết thúc
Từ đó, hàng loạt giả thuyết bắt đầu xuất hiện.
2. Giả thuyết 1: Tchaikovsky chết vì bệnh dịch tả
Đây là cách giải thích chính thức.
Theo tài liệu thời đó, Tchaikovsky uống một cốc nước chưa đun sôi trong lúc dịch tả đang bùng phát.
Chỉ vài ngày sau, ông xuất hiện triệu chứng:
Nôn mửa dữ dội
Đau bụng
Mất nước nhanh
Sụp đổ tuần hoàn
Và ra đi trong đau đớn.
Vấn đề nằm ở chỗ:
Tchaikovsky là người rất cẩn thận, rất sợ bệnh, rất sợ nhiễm dịch.
Việc ông đột nhiên uống nước chưa tiệt trùng là… bất thường.
Nhiều sử gia cảm thấy lời giải thích này quá đơn giản.
3. Giả thuyết 2: Tchaikovsky bị ép phải chết để bảo vệ danh dự của giới quyền lực
Một câu chuyện lan truyền trong giới nghiên cứu âm nhạc Nga:
Có người quyền thế trong triều đình muốn trừng phạt Tchaikovsky.
Một “tòa án danh dự” bí mật gồm những người bạn cũ của ông đưa ra lựa chọn duy nhất:
“Chết trong im lặng để tránh bê bối.”
Tchaikovsky, với tính cách tự ti và sợ làm tổn thương người khác, có thể đã chấp nhận.
Điều đáng chú ý là:
Ông ra đi quá nhanh
Không có điều tra công khai
Mọi thủ tục được tiến hành vội vã
Giới chức muốn kết thúc câu chuyện sớm nhất có thể
Dù không ai có bằng chứng tuyệt đối, nhưng giả thuyết này không thể bị bác bỏ hoàn toàn.
4. Giả thuyết 3: Tchaikovsky tự kết thúc cuộc đời vì khủng hoảng nội tâm
Trong nhiều năm, Tchaikovsky phải đối mặt với:
Sự cô đơn triền miên
Sự sợ hãi danh tiếng
Khủng hoảng tinh thần
Áp lực xã hội
Sự đấu tranh với bản thân
Ông từng trải qua nhiều giai đoạn tuyệt vọng đến mức viết thư như lời trăn trối.
Symphony No. 6 cũng không phải tác phẩm của một người đang hạnh phúc.
Một số nhà tâm lý học phân tích:
Chương cuối là lời nói của một con người buông xuống mọi hy vọng
Cấu trúc âm nhạc gợi cảm giác tan rã từ bên trong
Không có yếu tố chiến thắng, chỉ có sự tắt dần
Điều đó khiến giả thuyết tự huỷ trở nên có trọng lượng, dù không có bằng chứng rõ ràng.
5. Giả thuyết 4: Cả ba giả thuyết đều đúng – cái chết là kết quả của một tâm hồn đã kiệt sức
Có thể:
Ông uống nước không an toàn vì quá mệt mỏi để để ý
Hoặc vô tình buông lỏng bản thân
Hoặc không còn chăm sóc cơ thể vì tâm trí ở trong trạng thái suy kiệt
Cái chết, dù nguyên nhân là gì, cũng có thể là kết quả của một trái tim đã mệt mỏi suốt cả đời.
Tchaikovsky là người sống với cảm xúc quá mạnh – và cái giá phải trả đôi khi rất lớn.
6. Vì sao người ta không thể tin vào lời giải thích “bệnh tả”?
Bởi cuộc đời Tchaikovsky luôn giằng xé, nhạy cảm và đầy những dấu hiệu báo trước bi kịch:
Ông viết nhiều tác phẩm mang màu chia ly
Ông thường xuyên cảm thấy mình không thuộc về thế giới này
Ông trải qua trầm cảm kéo dài
Ông sợ làm tổn thương người khác
Ông mang một trái tim quá dễ vỡ
Trong ánh nhìn của người yêu nhạc, cái chết của ông không giống tai nạn – nó giống sự sụp đổ đã chờ sẵn.
Một tâm hồn quá nhạy cảm đôi khi không cần một lý do cụ thể để kết thúc.
7. Cái chết của Tchaikovsky phản chiếu cuộc đời ông: đẹp, buồn và đầy bí ẩn
Dù nguyên nhân thực sự là gì, cái chết ấy:
Phản ánh sự mong manh của ông
Của những vết thương tâm lý chưa bao giờ lành
Của nỗi cô đơn không ai chạm tới
Của một trái tim yêu quá nhiều và đau quá sâu
Sự im lặng xung quanh cái chết ấy cũng khiến nó trở thành huyền thoại – điều không thể tránh khỏi với một thiên tài luôn sống ở biên giới mong manh giữa ánh sáng và bóng tối.
Kết luận: Câu hỏi về cái chết của Tchaikovsky có thể không bao giờ được giải đáp – nhưng âm nhạc đã nói phần còn lại
Có thể ông bị bệnh.
Có thể ông bị ép buộc.
Có thể ông tự lựa chọn.
Có thể là sự kết hợp của nhiều yếu tố.
Nhưng hơn tất cả, cái chết của Tchaikovsky giống như đoạn cuối của Pathétique:
Tắt dần, lịm xuống, biến mất trong màn đêm, nhưng để lại dư âm khiến con người rơi nước mắt.
Tchaikovsky không chỉ để lại âm nhạc.
Ông để lại một câu hỏi không lời đáp – và có lẽ chính điều đó khiến ông trở nên bất tử.
