Schubert Đã Sống Như Thế Nào Trong Một Thời Đại Không Công Nhận Tài Năng Của Ông?
Sự trớ trêu của lịch sử âm nhạc phương Tây là:
Nhiều thiên tài chỉ được nhìn thấy sau khi họ không còn tồn tại.
Và Schubert là một trong những ví dụ rõ rệt nhất.
Khi còn sống, ông không được ca ngợi là thiên tài.
Không được tung hô trên báo chí.
Không được biểu diễn tác phẩm lớn của mình.
Không có hậu thuẫn từ giới quý tộc hay học thuật.
Ông sống trong Vienna – thủ đô âm nhạc của châu Âu – nhưng lại như người đứng ngoài cánh cửa.
Vậy Schubert đã sống ra sao trong một thời đại không công nhận ông?
Ông buồn bã? Bất mãn? Hay đầu hàng?
Sự thật lại khác.
Ông sống một cuộc đời nhỏ – nhưng với trái tim lớn đến mức biến mọi giới hạn thành âm nhạc bất tử.
1. Schubert không phải kẻ bị lãng quên – ông là người… không được nhìn thấy
Vienna thời Schubert tràn ngập tài năng và những cái bóng lớn:
Nhạc cổ điển đang chuyển mình sang lãng mạn
Các nhà soạn nhạc cũ còn rất mạnh
Các ông lớn như Beethoven vẫn thống trị sân khấu
Hệ thống nhà hát ưu tiên những tên tuổi đã có
Trong bức tranh ấy, Schubert không nằm trong trung tâm.
Ông không có phong thái “người của công chúng”:
Không giỏi giao tiếp
Không có tham vọng xã hội
Không biết tự PR
Không xuất hiện nhiều trước đám đông
Schubert là người mà bạn có thể dễ dàng đi ngang qua ngoài phố mà không nhận ra.
Và đó chính là vấn đề:
Ông không được ghét – ông chỉ không được… để ý.
2. Cuộc sống tài chính chật vật – nhưng Schubert chưa từng viết vì tiền
Suốt đời, Schubert sống trong cảnh:
Thu nhập bấp bênh
Phòng trọ nhỏ
Ăn uống tiết kiệm
Phải nhờ bạn bè giúp đỡ
Có lúc ông thậm chí không đủ tiền để in tác phẩm của mình.
Nhưng điều đáng nói là:
Chưa bao giờ ông viết âm nhạc với mục đích kiếm tiền.
Trong khi nhiều nhạc sĩ thời đó phải viết theo đơn đặt hàng, Schubert vẫn trung thành với tiếng nói nội tâm.
Ông viết:
Vì cảm xúc thúc đẩy
Vì giai điệu đến bất ngờ
Vì nỗi buồn cần một nơi để trú ngụ
Vì trái tim muốn được nói
Sự nghèo khó khiến cuộc đời ông khó khăn, nhưng lại bảo vệ sự thuần khiết trong âm nhạc.
3. Bạn bè là gia đình thật sự – và họ giữ Schubert sống
Một điều may mắn là Schubert không cô độc.
Xung quanh ông là một nhóm bạn nghệ sĩ, nhà thơ, sinh viên, những người yêu âm nhạc và tin vào tài năng của Schubert ngay cả khi xã hội không tin.
Họ:
Ở chung nhà với ông
Nuôi ông những lúc ông không có tiền
Tổ chức những buổi gặp gỡ nghe nhạc – Schubertiade
Lưu giữ bản thảo của ông
Giúp xuất bản một số tác phẩm nhỏ
Trong thế giới lạnh lùng của Vienna, những người bạn này là ngọn lửa giữ Schubert ấm áp.
Nếu không có họ, Schubert có lẽ đã không sống đủ lâu để viết những tác phẩm quan trọng nhất đời mình.
4. Schubertiade – nơi tài năng của ông nở rộ trong không gian thân mật
Trong các salon âm nhạc lớn, người ta ít khi để ý đến Schubert.
Nhưng trong những căn phòng của bạn bè, ông tỏa sáng.
Schubertiade – những buổi gặp mặt để chơi và nghe nhạc Schubert – là nơi:
Ông được là chính mình
Ông được lắng nghe
Ông không bị cạnh tranh
Ông không bị phán xét
Ông được yêu thương
Ở đó, Schubert hát, chơi piano, giới thiệu lied mới, đàn cùng bạn bè.
Không có buổi hòa nhạc nào lớn, không có ánh đèn sân khấu – nhưng chính tại đây, âm nhạc của ông tìm được “đất sống”.
Schubert không cần một xã hội công nhận mình.
Ông cần một căn phòng đầy những người thật sự lắng nghe.
5. Schubert bị kẹt giữa hai thời đại – và điều đó khiến ông bị lu mờ
Schubert sống vào giai đoạn quá độ giữa:
Thời kỳ cổ điển – nơi Mozart và Haydn đặt tiêu chuẩn
Thời kỳ lãng mạn – nơi cảm xúc cá nhân trỗi dậy mạnh mẽ
Ông đi trước thời đại ở điểm:
Tự do trong cấu trúc
Nhấn mạnh cảm xúc nội tâm
Khám phá tâm trạng con người
Viết giai điệu mang tính tâm lý, không “kiểu mẫu”
Nhưng vì đi trước quá xa, ông không được hiểu ngay.
Ông không “cổ điển” đủ để được giới hàn lâm chấp nhận.
Ông cũng không “lãng mạn bùng nổ” như các thế hệ sau.
Schubert nằm giữa – và thường, thứ “giữa” là thứ khó được nhận diện nhất trong thời điểm nó xuất hiện.
6. Schubert không có tính cách của một ngôi sao – và ông cũng không cố trở thành một
Một lý do khác khiến Schubert bị chìm trong thời đại mình là: ông không cố gắng nổi bật.
Ông sống:
Khiêm tốn
Kín đáo
Ít nói
Hay thẹn
Không thích tranh luận
Không thích gây chú ý
Nếu Beethoven là sấm sét, Schubert là ánh nến.
Và trong thế giới của những buổi hòa nhạc, những nhà tài trợ, những cuộc đấu trí, một ánh nến rất dễ bị bỏ qua.
Nhưng ánh nến ấy lại là thứ người ta nhớ rất lâu sau khi nó tắt.
7. Điều đau lòng nhất: Schubert mất trước khi công chúng kịp nghe những tác phẩm lớn của mình
Giao hưởng số 8 “Dang dở” chưa từng được biểu diễn trong đời ông.
Giao hưởng số 9 vĩ đại bị xem là “quá dài”.
Những bản sonata piano cuối chỉ được công nhận nhiều thập kỷ sau.
Winterreise lúc đầu khiến người ta… bối rối vì quá u ám.
Schubert mất khi chưa biết rằng mình đã viết những kiệt tác của nhân loại.
Ông rời thế giới trong tâm thế của một người:
Cố gắng
Nỗ lực
Đau đáu
Nhưng không biết thành quả sẽ đi về đâu
Và chính điều ấy khiến câu chuyện đời ông vừa đẹp vừa buồn đến khó quên.
8. Nhưng Schubert vẫn sống trọn vẹn – theo cách của riêng mình
Có thể ông không có:
Danh tiếng
Tiền bạc
Sân khấu
Dàn nhạc lớn
Nhưng ông có:
Bạn bè
Thơ
Âm nhạc
Những buổi Schubertiade
Những đêm sáng tác đến kiệt sức
Những khoảnh khắc cảm xúc thuần khiết
Schubert không sống đời rực rỡ.
Nhưng ông sống đời đúng với tâm hồn mình.
Và đôi khi, sống thật với tâm hồn cần nhiều dũng khí hơn mọi danh tiếng ngoài kia.
Kết luận: Schubert không được thời đại công nhận – nhưng thời gian đã công nhận ông
Có những người may mắn sinh đúng thời.
Có những người phải đợi lịch sử nhìn lại.
Schubert thuộc nhóm thứ hai.
Ông là minh chứng cho sự thật rằng:
Không phải ai được thấy cũng có giá trị.
Không phải ai không được thấy cũng là người nhỏ bé.
Không phải ánh đèn sân khấu nào cũng soi đúng con người xứng đáng.
Schubert viết âm nhạc như gửi thư cho tương lai.
Và tương lai đã trả lời ông bằng sự tôn kính của cả thế giới.
Schubert sống trong một thời đại không nhận ra ông – nhưng ông viết cho một thời đại sẽ yêu ông mãi mãi.
