Vì Sao Một Chàng Trai Trẻ Viết Được Những Bài Hát Đau Đến Vậy?
Franz Schubert mất khi mới 31 tuổi.
Nhưng trong khoảng thời gian ngắn ngủi ấy, ông để lại hơn 600 lied – một con số gần như không tưởng.
Người ta thường hỏi:
Tại sao một chàng trai trẻ, sống âm thầm, không trải qua quá nhiều biến cố lớn của đời, lại viết được những bài hát có chiều sâu cảm xúc đến mức người nghe rơi nước mắt?
Lied của Schubert không phải những bản tình ca hào nhoáng.
Không phải những bài hát “đẹp” theo kiểu lãng mạn bề mặt.
Chúng là tâm trạng thuần khiết, đến mức nhiều người cảm thấy như đang nghe những nỗi lòng của chính mình.
Vậy điều gì khiến Schubert – một người khiêm tốn, ít nói, sống lặng lẽ – lại viết được những bài hát đau đến thế?
1. Schubert là nhà soạn nhạc của trái tim – không phải của sân khấu
Khác với Beethoven, Schubert không tìm kiếm hào quang.
Ông không có những buổi ra mắt hoành tráng.
Không có ý định trở thành “người hùng” của âm nhạc châu Âu.
Schubert viết lied trong:
Những căn phòng nhỏ
Giữa bạn bè
Những tối muộn
Những khoảnh khắc trầm tư
Những giờ phút cô đơn
Lied không phải bản nhạc cho nhà hát – mà cho chính trái tim ông.
Không bị áp lực từ khán giả, không cần phô diễn, Schubert để cảm xúc tràn ra tự nhiên.
Và khi cảm xúc không bị kiểm soát bởi “tham vọng lớn”, nó trở nên chân thật đến mức… đau.
2. Schubert cảm nhận nỗi buồn tinh tế hơn người bình thường
Không phải ai cũng hiểu nỗi buồn theo kiểu Schubert.
Nỗi buồn của ông không phải bi kịch bùng nổ.
Không phải tuyệt vọng dữ dội.
Nó là nỗi buồn:
Âm ấm
Dịu
Mỏng
Nhẹ như sương
Không nói thành lời nhưng luôn ở đó
Schubert không đợi đến lúc đau đến mức gào thét mới viết.
Ông bắt những nỗi buồn nhỏ nhất – những lần hụt hẫng nhẹ, những khoảnh khắc nhận ra điều gì đó đã qua, những cảm giác cô đơn mơ hồ – rồi chuyển chúng thành âm nhạc.
Nỗi buồn nhỏ mới là nỗi buồn thật.
Và Schubert hiểu điều đó hơn bất kỳ ai.
3. Piano trong lied Schubert không phải đệm – mà là “bầu trời cảm xúc”
Một đặc điểm khiến lied của Schubert trở nên đau đến vậy là piano nói thay trái tim nhân vật.
Nếu giọng hát là người kể chuyện, thì piano là:
Nỗi sợ
Niềm hy vọng
Ký ức
Gió mùa đông
Bước chân đi trong tuyết
Trái tim đang tan
Schubert dùng piano để nói những điều không thể đặt vào lời.
Bạn nghe được:
Tiếng giọt nước rơi
Tiếng gió thổi qua ngọn cây
Tiếng tim đập chậm lại
Tiếng bước chân lẻ loi
Chính piano mới là thứ khiến lied Schubert trở thành nỗi đau hoàn chỉnh.
4. Schubert đọc thơ như đọc chính nội tâm mình
Lied là sự kết hợp giữa thơ và nhạc, và Schubert là người hiểu thơ sâu sắc đến mức đáng kinh ngạc.
Ông không chỉ “phổ” thơ.
Ông nhập vào thơ, sống trong từng câu chữ, từng hình ảnh, từng trạng thái tinh thần.
Khi bài thơ nói về mùa đông, ông làm piano lạnh.
Khi bài thơ nói về hy vọng, ông làm giai điệu nở hoa.
Khi bài thơ nói về nỗi cô đơn, ông làm nhạc rỗng ra, trống trải, đậm khoảng lặng.
Schubert không thêm cảm xúc vào bài thơ.
Ông khai quật cảm xúc vốn có trong bài thơ và đưa nó lên ánh sáng.
Đó là lý do lied của ông như đang đọc chính nỗi lòng người nghe.
5. Schubert sống với cảm giác “không thuộc về” từ khi còn nhỏ
Trong rất nhiều thư từ của bạn bè, Schubert hiện lên là một người:
Ít nói
Thụ động
Tự ti về ngoại hình
Ngại giao tiếp
Thường cảm thấy… không vừa vặn với thế giới
Ông không có sự bùng nổ cá tính như Beethoven.
Không có vẻ hào hoa như Mozart.
Không có tham vọng xã hội.
Ông sống trong thế giới nội tâm.
Ông yêu những buổi tối im lặng, những cuộc trò chuyện sâu, những khoảnh khắc một mình với cây đàn.
Người luôn cảm thấy mình “không thật sự thuộc về đâu” thường có khả năng viết nên những nỗi buồn chân thật nhất.
6. Schubert hiểu rằng con người hay đau nhất ở những điều không nói ra
Nỗi đau lớn không phải là việc lớn.
Nó nằm ở:
Một lần chia tay mà không ai nói lý do
Một giấc mơ tuổi trẻ không bao giờ thực hiện
Một buổi chiều mùa đông nhận ra mình đã trưởng thành quá nhanh
Một cảm giác cô đơn trong đám đông
Một ánh mắt mà ta biết mình không bao giờ gặp lại
Schubert bắt được những điều ấy.
Ông không cần câu chuyện lớn để tạo cảm xúc.
Ông chỉ cần một khoảnh khắc rất nhỏ, và từ đó viết nên âm nhạc khiến người nghe thấy… chính mình trong đó.
7. Vì sao những bài hát của Schubert “đau” nhưng không làm người ta tuyệt vọng?
Vì nỗi đau Schubert viết không nhằm dìm người nghe xuống.
Nó nhằm giải phóng.
Ông không nói:
“Tôi khổ quá.”
Ông nói:
“Tôi cũng đau như bạn.”
Trong lied Schubert, đau nhưng nhẹ.
Buồn nhưng ấm.
Cô đơn nhưng không bị bỏ rơi.
Âm nhạc của ông giống như người bạn ngồi cạnh bạn đêm khuya, không nói nhiều, chỉ thở cùng bạn.
Không phán xét.
Không khuyên bảo.
Không sửa chữa bạn.
Chỉ hiện diện.
Đó là sự an ủi mà không một lời động viên nào làm được.
8. Schubert viết những bài hát đau vì ông… cảm nhiều hơn người khác
Không cần sự kiện lớn, không cần bi kịch lớn.
Schubert cảm được:
Sự mong manh của đời sống
Nỗi buồn của từng khoảnh khắc trôi qua
Cái đẹp đến rồi đi
Những điều giữ không được
Những người yêu mà không với tới
Một người cảm sâu như thế, dù sống cuộc đời ít biến cố, vẫn có thể viết nên âm nhạc chạm đến tầng sâu nhất của tâm hồn.
Ông không cần trải nghiệm “sóng gió”.
Đôi khi, trái tim quá nhạy là đủ để tạo ra nỗi đau.
Kết luận: Schubert viết những bản lied đau vì ông là người thành thật nhất với cảm xúc
Không phòng vệ
Không giả vờ mạnh mẽ
Không cố tỏ vẻ triết lý
Không tìm cách đứng trên đời sống
Schubert chỉ ghi lại những rung động nhỏ nhất, chân thật nhất trong tâm hồn mình.
Và đó là lý do âm nhạc ông đau – nhưng là cái đau đẹp, cái đau khiến con người thấy mình thật hơn, gần mình hơn, gần người hơn.
Schubert không viết để khiến người ta khóc.
Ông viết để người ta thấy rằng họ không khóc một mình.
