Tại Sao Brahms Luôn Khiêm Tốn Dù Là Một Trong Những Nhà Soạn Nhạc Vĩ Đại Nhất?
Trong số những thiên tài âm nhạc của thế kỷ 19, Johannes Brahms là người có cá tính lạ lùng nhất:
Tài năng xuất chúng.
Tác phẩm đồ sộ.
Được tôn trọng gần như tuyệt đối.
Nhưng ông lại sống với thái độ khiêm tốn đến mức khó hiểu.
Không phô trương.
Không tự ca ngợi.
Không chạy theo danh tiếng.
Không cố gắng tạo dựng hình tượng.
Ông sống giản dị như một học giả già, bước đi trên phố với chiếc áo khoác cũ, mái tóc bạc rối, bộ râu dày và ánh mắt trầm tư.
Ở thời đại mà nhiều nhạc sĩ đánh đổi tất cả để trở thành huyền thoại, Brahms chọn cách… không quan tâm đến huyền thoại.
Vì sao một thiên tài như ông lại khiêm tốn đến vậy?
Câu trả lời nằm sâu trong con người thật của Brahms – người đã trải qua tuổi thơ nghèo khó, nỗi đau không nói thành lời, và một đời chỉ muốn âm nhạc được trung thực nhất.
1. Brahms khiêm tốn vì ông luôn cảm thấy mình đứng dưới cái bóng của Beethoven
Brahms tôn thờ Beethoven đến mức luôn mang theo nỗi lo:
“Mình có xứng đáng không?”
“Mình có đủ giỏi để viết một bản giao hưởng?”
“Mình có thể đứng cạnh Beethoven mà không bị coi là bắt chước?”
Nỗi ám ảnh ấy mạnh đến mức:
Ông mất gần 20 năm để hoàn thành Giao hưởng số 1.
Lần đầu tiên ra mắt, ông nói:
“Bất kỳ ai hiểu điều gì đang xảy ra đều biết đây là giao hưởng số 10 của Beethoven.”
Đó không phải khoe khoang.
Đó là sự thành thật của người luôn tự xem mình như học trò.
Dù cả châu Âu gọi ông là thiên tài, Brahms vẫn giữ sự khiêm nhường vì ông hiểu trách nhiệm của mình trước quá khứ vĩ đại.
2. Brahms lớn lên trong nghèo khó và lao động – ông không quen với hào quang
Không giống Mozart hay Mendelssohn – những người sinh ra trong gia đình có điều kiện – Brahms trải qua tuổi thơ:
Thiếu thốn
Vất vả
Làm việc trong quán rượu
Tự học nhạc bằng ý chí
Ông không lớn lên cùng sự cổ vũ của xã hội.
Ông lớn lên giữa tiếng ồn, mùi rượu, sự mệt mỏi của lao động.
Chính môi trường ấy tạo ra một Brahms:
Không kiêu căng
Không tự cao
Không ảo tưởng về sự vĩ đại
Luôn giữ chân mình trên mặt đất
Khiêm tốn đến từ gốc rễ – từ cái nghèo và lòng biết ơn cuộc đời đã đưa ông ra khỏi nó.
3. Brahms là người cầu toàn – ông không bao giờ cảm thấy tác phẩm của mình đủ tốt
Một trong những câu chuyện nổi tiếng nhất về Brahms là:
Ông hủy hàng chục bản thảo.
Ông đốt nhiều tác phẩm chưa công bố.
Ông sửa lại một bản nhạc hàng trăm lần.
Không phải vì chúng dở.
Mà vì ông luôn tin rằng “có thể tốt hơn”.
Sự cầu toàn này khiến ông:
Không bao giờ tự mãn
Không bao giờ nghĩ mình “vĩ đại”
Không bao giờ tin rằng danh tiếng là mục tiêu
Khi người khác gọi ông là bậc thầy, ông chỉ mỉm cười nhẹ:
“Tôi chỉ cố viết nhạc sao cho trung thực.”
4. Brahms không tìm kiếm sự chú ý – ông tìm kiếm sự chân thật
Brahms không thích nói chuyện trên sân khấu.
Không thích phỏng vấn.
Không thích được ca ngợi trước đám đông.
Ông thích:
Đi dạo một mình
Ngồi quán cà phê nhỏ
Đọc sách
Trò chuyện với vài người bạn thân
Làm nhạc trong im lặng
Với Brahms, âm nhạc không phải công cụ quảng bá hình ảnh.
Âm nhạc là đời sống tinh thần, là nơi ông thành thật nhất.
Sự khiêm tốn của ông đến từ việc ông không muốn âm nhạc bị vấy bởi cái tôi.
5. Brahms hiểu rằng tài năng là món quà – không phải thứ để khoe
Brahms tin rằng:
Một phần tài năng là bẩm sinh
Một phần là lao động
Một phần là may mắn
Những người có trái tim nhạy cảm thường khiêm tốn vì họ thấy cuộc đời rộng lớn đến mức tài năng cũng chỉ như giọt nước trong biển.
Brahms không xem mình là trung tâm của thế giới.
Ông xem mình là người góp phần vào truyền thống.
Ông không nói “tôi vĩ đại”.
Ông nói “tôi may mắn được học từ những người vĩ đại”.
6. Những mối quan hệ quan trọng nhất của Brahms đều dạy ông sự khiêm nhường
Clara Schumann – người ông kính trọng sâu sắc
Robert Schumann – người nâng đỡ sự nghiệp ông
Những người bạn như Joachim – người thẳng thắn đến mức nghiêm khắc
Brahms luôn ở cạnh những người có tiêu chuẩn cao và lòng trung thực lớn.
Họ khiến ông:
Luôn tự nhìn lại mình
Luôn giữ được sự chân thành
Luôn ý thức về trách nhiệm trong âm nhạc
Clara nhìn thấy thiên tài trong ông – nhưng bà cũng là người khiến ông giữ đôi chân trên mặt đất.
7. Brahms không tin vào sự bất tử – ông chỉ tin vào giá trị
Ông từng nói:
“Nếu âm nhạc của tôi còn sống sau khi tôi chết, thì đó là nhờ chính nó – không phải nhờ tên tôi.”
Brahms không cố xây tượng đài.
Không cố viết tác phẩm “cuối đời vĩ đại”.
Ông chỉ viết những gì thật với mình.
Sự khiêm tốn này khiến âm nhạc ông:
Không phô trương
Không tìm kiếm kịch tính
Không cố gắng gây sốc
Không theo đuổi xu hướng
Và chính điều ấy làm tác phẩm ông trường tồn.
8. Kết luận: Brahms khiêm tốn không vì ông yếu – mà vì ông mạnh
Sự khiêm tốn thật sự không đến từ việc hạ mình.
Nó đến từ việc hiểu rõ giá trị của mình nhưng không cần phô bày.
Brahms khiêm tốn vì:
Ông sâu sắc
Ông tự chủ
Ông chân thành
Ông không cần sự công nhận để biết mình là ai
Trong một thế giới mà ai cũng nói lớn về bản thân, Brahms để âm nhạc nói thay ông.
Và nghịch lý đẹp nhất là:
Chính sự khiêm tốn ấy lại làm ông lớn hơn, sâu hơn, và để lại dấu ấn không ai thay thế.
