Khi nói đến đàn piano acoustic, loại gỗ được sử dụng trong cấu trúc đàn đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với chất lượng âm thanh mà cây đàn tạo ra. Tuy nhiên, điều mà nhiều người thường bỏ qua là lý do vì sao những loại gỗ này lại có giá thành cao đến vậy, cũng như quy trình mà chúng phải trải qua để tạo nên những nhạc cụ có âm sắc tuyệt vời nhất thế giới.
Hôm nay, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu khái quát về các quy trình sản xuất phổ biến mà hầu hết các nhà sản xuất đàn sử dụng, tìm hiểu những loại gỗ đáng cân nhắc khi chọn mua piano, và giải thích quá trình giúp cây đàn có được âm sắc tuyệt vời đặc trưng của nó.
Hiểu về âm thanh
Trước khi phân tích các loại gỗ, điều quan trọng là hiểu cách gỗ tương tác với đàn piano. Có thể hình dung đơn giản:
- Một chiếc loa hoạt động bằng tín hiệu điện, chuyển thành dao động qua nam châm rồi tạo thành âm.
- Với đàn piano cơ: khi nhấn phím, cơ cấu truyền lực đến dây, dây dao động, rồi qua ngựa đàn chuyển dao động đó vào bảng cộng hưởng (soundboard) — phần này giống như màng loa — và âm thanh lan ra không gian.
- Bảng cộng hưởng không chỉ phát âm theo một hướng mà tỏa khắp, do đó mỗi bộ phận liên quan đến truyền âm và cộng hưởng đều rất quan trọng.
Các loại gỗ phổ biến
Gỗ được sử dụng trên đàn thường được chia làm hai nhóm lớn: gỗ mềm (softwoods) và gỗ cứng (hardwoods). Mỗi loại có đặc tính riêng và thường dùng cho các phần khác nhau của đàn.
Gỗ mềm
- Gỗ mềm tốt hơn trong việc truyền âm vì chúng có khả năng dao động và lan truyền rung tốt hơn gỗ cứng. Vì thế, đàn thường sử dụng gỗ mềm cho bảng âm, nơi chịu trách nhiệm lớn về âm vang và phản hồi.
- Những loại gỗ mềm thường dùng: gỗ thông (spruce), gỗ tuyết tùng (cedar), gỗ tần bì (ash), gỗ aldern (alder).
- Ví dụ: phần lớn đàn piano chất lượng cao sử dụng bảng âm làm từ spruce — vì nó có khả năng cộng hưởng cao và độ ổn định khi chịu lực căng dây lớn.
Gỗ cứng
- Gỗ cứng chủ yếu dùng cho thân đàn, khung, vỏ và các bộ phận chịu lực nhiều vì chúng bền, chịu mòn tốt nhưng không ảnh hưởng lớn đến truyền âm theo cách bảng âm làm.
- Những loại gỗ cứng thường dùng: gỗ phong (maple), gỗ gụ (mahogany), gỗ hồng mộc (rosewood), gỗ Brazil hoặc gỗ mun (ebony).
- Ví dụ: Walnut cũng là một gỗ cứng được xem rất cao vì độ bền và đặc tính âm thanh đặc biệt — thường dùng cho các bộ phận như búa trong đàn piano cao cấp.
Nguồn gỗ & chuẩn bị
- Việc tìm kiếm và chọn lựa gỗ là một bước cực kỳ quan trọng: một số nhà sản xuất piano thậm chí thuê “người thám hiểm gỗ” đi khắp nơi để tìm cây có chất lượng tốt nhất — họ gõ lên thân cây để nghe “âm thanh” cây phát ra rồi quyết định có dùng hay không.
- Gỗ phát triển chậm khi cây sống trong điều kiện môi trường ổn định, dẫn đến vân gỗ khít hơn và rung tốt hơn — đây là điều mà các hãng piano cao cấp tìm kiếm.
- Chẳng hạn, vùng núi cao như dãy Alpes của Thụy Sĩ hoặc Pháp là nơi lý tưởng cho gỗ phát triển chậm. Tuy nhiên, khai thác khắc nghiệt và số lượng ít khiến một số loại gỗ rất đắt tiền.
- Sau khi lựa chọn được gỗ, bước “sấy khô” là cực kỳ quan trọng: có thể mất từ vài tuần đến hơn 18 tháng để gỗ được xử lý thích hợp. Gỗ xử lý không kỹ hoặc khô chưa đủ sẽ dẫn tới âm thanh bị “lạnh” hoặc bị mất vang.
Cách cắt gỗ & ảnh hưởng tới âm thanh
- Có ba cách cắt gỗ phổ biến: plainsawn (cắt thẳng), quartersawn (cắt theo tư phần) và riftsawn (cắt nghiêng). Mỗi cách tạo ra vân gỗ và đặc tính âm học khác nhau:
- Plainsawn: hiệu quả chi phí cao nhưng ít ổn định và nhiều biến thể.
- Quartersawn: ổn định hơn với ít sự biến động vân gỗ.
- Riftsawn: đem lại độ ổn định cao nhất, ít biến dạng nhưng lãng phí gỗ nhiều hơn và chi phí cao hơn.
- Việc cắt gỗ đúng cách giúp bảng âm và các bộ phận truyền âm hoạt động tốt hơn, âm rõ hơn, vang lâu hơn và phản hồi tốt hơn.
Quá trình sản xuất và lắp ráp
- Khi gỗ đã được chọn, cắt và sấy khô, nhà sản xuất bắt đầu lắp ráp: kết hợp các loại gỗ mềm và gỗ cứng, tạo nên thân đàn, khung, bảng âm, ngựa đàn và các bộ phận khác.
- Các bộ phận như khung đàn, cầu đàn (bridges), tấm băng hậu (backposts) đều ảnh hưởng tới chất lượng âm thanh cuối cùng.
- Tất cả các phần từ vật liệu, kích thước, kết cấu và độ hoàn thiện đều ảnh hưởng cảm giác phím, phản hồi âm thanh và độ vang của cây đàn.
Kết luận
Khi bạn nghe từ “spruce”, “laminate”, hoặc “soundboard” khi mua đàn piano, mong rằng bạn sẽ hiểu được mình đang tìm gì — một chất gỗ tốt, phương pháp chế tác chuẩn và kết quả là âm thanh vượt trội. Chất lượng gỗ và cách xử lý gỗ là yếu tố nền tảng quyết định liệu cây đàn có thể mang lại trải nghiệm âm nhạc đích thực hay không.
