Rất dễ để chúng ta bỏ qua tầm quan trọng của một sợi dây đàn piano. Mỗi cây đàn piano cơ sử dụng dây và đó là một trong những loại dây bền nhất, chịu lực cao nhất trong thế giới nhạc cụ. Mỗi khi bạn nhấn phím và búa đàn va vào dây, dây đó sẽ dao động ở một tần số xác định — chính sự dao động đó hình thành âm thanh đặc trưng của cây đàn, rồi truyền vào bảng cộng hưởng và lan tỏa ra không khí.
Bài viết này đi sâu tìm hiểu về dây đàn piano: vì sao chúng bền như vậy, làm thế nào vật liệu và độ căng ảnh hưởng tới âm sắc, cảm giác chơi và chất lượng âm thanh của cây đàn.
Vật liệu của dây đàn piano
- Hầu hết dây đàn piano được làm từ thép cacbon cao và đồng. Đây là những vật liệu vô cùng bền, có thể chịu được lực căng lớn và vẫn dao động tốt khi bị đánh.
- Phần trung và cao của cây đàn sử dụng ba sợi dây thép cacbon cho mỗi phím.
- Phần trầm (bass) sử dụng lõi thép cacbon với lớp quấn đồng bên ngoài — giống như dây đàn guitar nhưng dây của piano dài hơn, dày hơn và chịu lực cao hơn nhiều.
- Đường kính dây thay đổi rất nhiều — từ khoảng 0,2 mm đến khoảng 1,5 mm — dây nhỏ hơn nằm ở phần cao, dây dày hơn nằm ở phần trầm để tạo độ vang và “độ đầy” cho âm thanh.
- Có khoảng 50 kích cỡ dây khác nhau trong một cây đàn để đảm bảo lực căng được phân bố đều trên khung và bảng cộng hưởng.
Độ căng và sức chịu của dây đàn
- Dây đàn piano thực sự rất mạnh. Mỗi sợi dây có thể chịu lực căng khoảng 75 kg đến 100 kg.
- Tổng lực căng của tất cả các dây trong một cây đàn có thể lên tới khoảng 20 tấn — bằng trọng lượng của một chiếc xe buýt chở đầy hoặc ba con voi châu Phi!
- Vì lực rất lớn, nên khung đàn (khung gang, khung sắt) phải cực kỳ chắc chắn để chịu sức căng mà không biến dạng.
Khi nào dây đàn bị đứt và cần thay
- Mặc dù rất bền, dây đàn vẫn có thể bị đứt, thường do:
- Dây bị căng quá lâu mà không được điều chỉnh (lên dây) thường xuyên.
- Dây bị ảnh hưởng bởi điều kiện môi trường như độ ẩm thay đổi lớn, khiến kim loại dễ giòn hoặc gỉ.
- Khi dây trầm bị đứt: vì đặc thù quấn đồng nên phải tìm chuẩn kích cỡ và loại để thay, nếu thay không đúng sẽ làm ảnh hưởng tới âm sắc và cây đàn sẽ “không giữ được tiếng như trước”.
- Khi dây cao bị đứt: cũng cần thay đúng loại và đúng đường kính để đảm bảo rằng dây mới dao động chuẩn và hòa hợp với các dây còn lại.
Những lưu ý cho chủ đàn piano
- Duy trì điều kiện môi trường ổn định cho đàn (nhiệt độ và độ ẩm) để kéo dài tuổi thọ dây và các bộ phận khác.
- Lên dây định kỳ và kiểm tra kỹ thuật để phát hiện sớm các dấu hiệu dây bị mòn, gỉ hoặc căng không đều.
- Khi có dấu hiệu dây đứt hoặc âm thanh thay đổi bất thường => nên gọi thợ chuyên nghiệp để kiểm tra và thay dây (đặc biệt là phần trầm).
